Yr Esgob William Morgan

Mawrth 1588

Roeddwn i yn parhau i fod eisiau ymweld ag Armada’r Sbaenwyr, ond rwy’n meddwl fod Tesni wedi bod yn symud y deialau gan nad oedd hi’n credu fod hynny’n ddiogel. Rydyn ni’n mynd yn ôl i’r flwyddyn honno, oddeutu 1588, ond yn glanio mewn lle llawer distawach! Llanelwy i fod yn fanwl gywir. Rydyn ni’n gwybod mai dyma’r flwyddyn y gwnaeth yr Esgob William Morgan gyfieithu’r Beibl i’r Gymraeg ac roedden ni’n awyddus i gwrdd â’r Cymro hanesyddol hwn!

Rydyn ni’n canfod ein hunain y tu allan i lyfrgell ac mae Seren y gath yn gwibio allan o’r peiriant teithio drwy amser yn sydyn! Mae’n rhaid ei bod hi wedi sleifio i mewn eto! Mae hi’n gath ddrygionus! I ffwrdd â hi drwy ddrws cilagored! Rydyn ni’n ei dilyn hi i weld pen ei chynffon yn diflannu rownd y gornel ar ben y grisiau, a does dim dewis heblaw ei dilyn hi! Rydyn ni’n gallu clywed rhywun yn siarad dan ei wynt y tu ôl i’r drws, ac yn gweld dyn yn brysur yn gweithio ar rai papurau. Yn sydyn mae Seren yn neidio ar gefn ei gadair ac mae’n cael braw!

Mae’n troi ac yn ein gweld ni! Roedden ni’n meddwl y byddai’n flin, ac roedden ni ar fin rhedeg i ffwrdd, pan ddaeth gwên i’w wyneb! Mae’n gofyn i ni ddod i mewn ac yn dweud wrthyn ni mai ei enw yw’r Esgob William Morgan. Dyna syndod ein bod ni wedi dod ar ei draws drwy ddilyn Seren! Mae’n dweud wrthym ei fod yn cael anhawster cyfieithu rhai o’r geiriau Groeg i’r Gymraeg am y tro cyntaf. Yn sydyn rydw i’n cael ‘brênwêf’ ac yn cofio fod gan Dad gyfaill o wlad Groeg a oedd yn dysgu geiriau Cymraeg pan oedd o’n dod draw ar ymweliad. Fe wnaethom ni osod y peiriant i fynd yn ôl i’r dyfodol, ond i Athens y tro hwn. Mae gan Demetrius eiriadur Groeg-Cymraeg ac rydyn ni’n ei fenthyca, er nad yw gartref. Efallai eich bod yn meddwl bod hyn braidd yn ddigywilydd, ond dydy o ddim yn defnyddio’r geiriadur gymaint â hynny ac fe fyddai wedi cymryd oesoedd i ni esbonio beth roedden ni’n ei wneud yno ac fyddai o ddim wedi ein credu ni ac fe fyddai wedi ffonio ein rhieni a phob math o bethau!

William Morgan

Rydyn ni’n dychwelyd gyda’r geiriadur ac mae o wrth ei fodd, ac rydyn ni’n teimlo’n freintiedig iawn ein bod wedi helpu ar yr adeg dyngedfennol hon yn hanes yr iaith Gymraeg.