Catrin o Ferain

Chwefror 1570

Problem arall efo’r deial ac rydyn ni’n glanio rhywle yng ngefn gwlad.

Rydyn ni’n sylwi ar dŷ crand wedi ei adeiladu o frics gerllaw, sy’n amlwg yn perthyn i rywun pwysig iawn. Rydyn ni’n penderfynu edrych yn fwy manwl. Rydyn ni’n syllu drwy un o’r ffenestri ac yn gweld llawer o blant yn rhedeg o gwmpas ystafell. Mae’n edrych fel parti, ond dydyn nhw ddim i’w gweld yn cael llawer o hwyl! Mae’r rhai ieuengaf yn edrych yn bwdlyd, ac mae rhai yn crïo. Ynghanol hyn i gyd mae dynes mewn ffrog a phenwisg ddu sy’n edrych yn flinderus iawn.

Kathryn of Berain / Catrin o Ferain

Rydyn ni’n penderfynu cerdded o amgylch y caeau ac yn dod ar draws gweithiwr ffarm, ac yn gofyn iddo pwy sy’n byw yn y plas, ac mae o mor brysur fel nad yw’n sylwi ar ein dillad! Mae hyn yn beth newydd! Mae’n dweud wrthym ni mai Catrin o Ferain yw hi. Dywed Tesni ei bod hi wedi clywed amdani. Yn ôl pob tebyg roedd hi’n cael ei hadnabod fel ‘Mam Cymru’ gan ei bod wedi esgor ar gymaint o ddisgynyddion bonheddig Cymru. Byddai hynny’n esbonio’r holl blant! A’r cyfan ohonynt yn blant iddi hi! Rydyn ni’n penderfynu y dylem ni helpu’r ddynes arbennig hon ac rydyn ni’n penderfynu dychwelyd i’r dyfodol. Y tro hwn i Gorwen i ymweld â Mrs Owain sy’n cadw’r siop hen bethau. Mae hi fel modryb i mi ac rydw i’n siwr y gwnaiff hi helpu.

Mae hi’n gwybod llawer am hen bethau, a phan wnaethon ni ddweud wrthi fod arnom ni angen rhai teganau hen ffasiwn ar gyfer ‘prosiect yn yr ysgol’ fe aeth hi i nôl bocsys wedi eu cadw dan y grisiau a oedd yn llawn o hen deganau.

Aethom yn ôl i Bachygraig, cartref Catrin a’i theulu, a rhoi’r teganau iddi. Doedd hi ddim yn edrych yn dda iawn, a dywedodd fod ganddi gur pen ond ei bod yn falch iawn gyda’r anrheg ac roedd y plant wrth eu bodd, gyda’r rhai hŷn yn holi llawer o gwestiynau. Rydw i’n meddwl eu bod nhw yn credu ein bod ni’n gwneud hud ond doedd dim llawer o ots ganddyn nhw, ac rwy’n meddwl bod Catrin yn teimlo mor sâl fel na wnaeth hi ofyn unrhyw gwestiynau o gwbl! Gweithred dda arall gennym ni!